استاندارد،
سندی فنی و مبتنی بر اجماع است که مشخص می‌کند یک محصول، فرایند یا خدمت باید چه ویژگی‌هایی
داشته باشد تا از نظر کیفیت، ایمنی، کارایی و سازگاری با محیط زیست قابل قبول
باشد. بااین‌حال، استاندارد فراتر از یک سند فنی است. استاندارد زبان مشترک تولیدکننده
و مصرف‌کننده، معیاری برای سنجش اعتماد و در صنایعی مانند خودرو، مرز میان سلامت و
خطر است.
در
صنعت خودرو، استانداردها تنها به کیفیت قطعه یا عملکرد موتور محدود نمی‌شوند. آن‌ها
تعیین می‌کنند که آیا خودرویی که هر روز سوار می‌شویم، در برابر تصادف از سرنشینان
محافظت می‌کند یا خیر؛ آیا لنت ترمزی که در سرازیری به آن اعتماد می‌کنیم، در لحظه
حساس عمل می‌کند یا نه و آیا قطعه‌ای که با هزینه گزاف تامین شده است، عمر مفید
مورد انتظار را ارائه می‌دهد یا خیر. در واقع، استاندارد در صنعت خودرو، ترجمه فنی
«حق حیات» است.
اگر
استانداردها نبودند، چه می‌شد؟
تصور
دنیایی بدون استاندارد، تصور دنیایی سرشار از عدم قطعیت است. در چنین دنیایی، هیچ
تضمینی وجود نداشت که قطعه‌ای تولیدشده در یک کارگاه، با همان مشخصات قطعه تولیدشده
در کارگاهی دیگر مطابقت داشته باشد. هیچ معیار مشخصی برای سنجش دوام، ایمنی یا
سازگاری قطعات وجود نداشت. هر تولیدکننده‌ای می‌توانست محصول خود را با هر سطحی از
کیفیت وارد بازار کند، بی‌آن‌که مصرف‌کننده
راهی برای تشخیص کیفیت آن داشته باشد.
در
صنعت خودرو، پیامدهای نبود استاندارد بسیار فراتر از یک تجربه خرید ناموفق است.
بدون استاندارد، آزمون تصادف معنای مشخصی نداشت، زیرا معیاری برای سنجش استحکام
بدنه وجود نداشت. لنت ترمز می‌توانست از موادی ساخته شود که در دمای بالا خاصیت
خود را از دست می‌دهند، بی‌آن‌که ضابطه مشخصی
برای جلوگیری از این وضعیت وجود داشته باشد. کیسه هوا (ایربگ) ممکن بود در لحظه
لازم باز نشود و سازوکار مشخصی برای پاسخ‌گویی به این نقص وجود نداشته باشد. بوستر
ترمز نیز ممکن بود نیروی کمکی کافی برای توقف خودرو در شرایط اضطراری فراهم نکند و
فاصله توقف را چند متر حیاتی افزایش دهد؛ همان چند متری که می‌تواند مرز میان
برخورد و توقف ایمن باشد.
در
واقع، نبود استاندارد به معنای انتقال ریسک از تولیدکننده به مصرف‌کننده است؛ یعنی
کسی که کمترین قدرت چانه‌زنی را دارد، هزینه بی‌کیفیتی را با جان و مال خود می‌پردازد.
در
سال‌های اخیر، نظام استانداردسازی خودرو در ایران مسیر تحول قابل توجهی را طی کرده
است. تعداد الزامات اجباری خودرو از ۸۵ مورد به ۱۲۲ مورد افزایش یافته و اجرای
مرحله‌ای آن‌ها با همکاری وزارت صنعت، معدن و تجارت در دستور کار قرار دارد. این
افزایش صرفا یک عدد نیست، بلکه نشان‌دهنده گسترش دامنه الزامات ایمنی از ایمنی غیرفعال،
مانند استحکام بدنه، به ایمنی فعال، مانند سامانه‌های کنترل پایداری و ترمز اضطراری
است.
در
حوزه قطعات نیز برای حدود ۸۰۰ قطعه خودرو استاندارد ملی تدوین شده است. این
استانداردها به‌طور متوسط هر پنج سال یک‌بار بازنگری و به‌روزرسانی می‌شوند تا با
تغییرات فناوری و الزامات جهانی همگام بمانند.
در همین
چارچوب، شرکت کروز به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین قطعه‌سازان کشور، موفق به دریافت
گواهینامه استاندارد ملی برای طیف گسترده‌ای از محصولات شده است. این محصولات شامل
چراغ‌های جلو و عقب، مجموعه بوستر ترمز، سنسور فشار و دمای هوای خودروهای گازسوز،
دسته راهنما، سوئیچ‌های لادری، استپ ترمز، ایربگ‌های راننده، سرنشین و جانبی و آینه‌های
داخلی و جانبی می‌شوند. همچنین، دریافت گواهینامه استاندارد برای واحد کنترل
الکترونیکی موتور گازسوز (CNG-ECU) در دستور
کار قرار دارد. این دستاوردها نشان‌دهنده تعهد کروز به رعایت معیارهای ایمنی و کیفیت
در زنجیره تامین صنعت خودرو کشور است.
3 هدف
کلان استانداردسازی در صنعت خودرو
استانداردسازی
در صنعت خودرو سه هدف کلان را دنبال می‌کند: ایمنی، امنیت و راحتی.
ایمنی،
نخستین و مهم‌ترین هدف است. ایربگ یکی از حساس‌ترین قطعات خودرو از منظر استاندارد
به شمار می‌رود. این قطعه باید در کسری از ثانیه و هنگام وقوع تصادف فعال شود و از
سر و سینه سرنشین محافظت کند. اگر ایربگ مطابق استاندارد نباشد، باز شدن زودهنگام یا
دیرهنگام آن می‌تواند به عاملی برای آسیب تبدیل شود. به همین دلیل، استانداردهای
مربوط به ایربگ، زمان فعال‌سازی و باز شدن کامل آن، سازگاری با وزن سرنشین و جلوگیری
از آسیب‌های ثانویه را با دقت بالایی تعیین می‌کنند. شرکت کروز نخستین تولیدکننده
ایرانی است که موفق به دریافت گواهینامه استاندارد این محصول شده است.
بوستر
ترمز نیز از قطعاتی است که مستقیما با توان توقف خودرو ارتباط دارد. این قطعه نیروی
واردشده از سوی راننده به پدال ترمز را تقویت می‌کند تا ترمزگیری با نیروی کمتری
انجام شود. اگر بوستر مطابق استاندارد نباشد و نیروی کمکی کافی تولید نکند، فاصله
توقف خودرو به‌شکل خطرناکی افزایش می‌یابد. در سرعت ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت، حتی چند
متر افزایش فاصله توقف می‌تواند تفاوت میان توقف ایمن و برخوردی مرگبار باشد.
استانداردهای بوستر ترمز، میزان نیروی کمکی، دوام در شرایط دمایی مختلف و عملکرد
آن در وضعیت‌های اضطراری را مشخص می‌کنند.
استانداردسازی
قطعات همچنین یکی از راه‌های موثر برای مقابله با قطعات تقلبی و بی‌کیفیت است؛
قطعاتی که سلامت و ایمنی مصرف‌کنندگان را تهدید می‌کنند.
راحتی
نیز، اگرچه در اولویت پایین‌تری نسبت به ایمنی قرار دارد، بخش مهمی از تجربه
استفاده از خودرو است. استانداردهای مربوط به سیستم تعلیق، صندلی‌ها، سیستم تهویه
و عایق‌بندی صوتی، مستقیما بر آسایش سرنشینان تاثیر می‌گذارند.
صنعت
قطعه‌سازی؛ قلب تپنده استانداردسازی خودرو
رییس
سازمان ملی استاندارد ایران با تاکید بر این موضوع گفته است: «بهره‌وری صنعت خودرو
با استانداردسازی قطعات و اجرای الزامات شکل می‌گیرد، چرا که عیوب خودرو با
استانداردسازی در زنجیره تامین بهبود می‌یابد و رفته‌رفته از بین می‌رود.» این
اظهارنظر، نقش حیاتی قطعه‌سازان را در زنجیره ارزش صنعت خودرو به‌روشنی نشان می‌دهد.
برنامه
آینده؛ از ۸۵ به ۱۲۲ و فراتر از آن
آینده
استانداردسازی خودرو در ایران، مسیری روشن اما پرچالشی را پیش رو دارد. افزایش
الزامات اجباری از ۸۵ به ۱۲۲ مورد، گامی مهم در جهت همگرایی با استانداردهای جهانی
است. این الزامات به‌صورت مرحله‌ای اجرا خواهند شد تا خودروسازان و قطعه‌سازان
فرصت کافی برای انطباق با آن‌ها داشته باشند.
بخشی
از این استانداردهای جدید مستقیما به ساختار و پلتفرم خودرو مربوط می‌شوند و اجرای
آن‌ها برای برخی محصولات فعلی، به بازنگری اساسی نیاز دارد. این موضوع به معنای
ضرورت سرمایه‌گذاری خودروسازان در طراحی، خطوط تولید، تجهیزات فنی و سامانه‌های ایمنی
است. اگرچه این فرایند هزینه‌بر است، تجربه اجرای استانداردهای ۸۵گانه نشان داده
است که الزامات قانونی می‌توانند محرکی برای نوآوری و ارتقای محصول باشند.
در
حوزه قطعه‌سازی نیز تدوین و اجرای استاندارد برای قطعات جدید و پیچیده در دستور
کار قرار دارد. سازمان ملی استاندارد اعلام کرده است که فرایند استانداردسازی حدود
هزار قطعه خودرو آغاز شده و تاکنون حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ قطعه مشمول استاندارد شده‌اند.
این مسیر تا پوشش کامل قطعات حیاتی ادامه خواهد یافت.
مشارکت
در تدوین استانداردهای بین‌المللی ISO؛
گامی فراتر از انطباق
سازمان
بین‌المللی استانداردسازی (ISO) برای تدوین
استانداردهای تخصصی، کارگروه‌های فنی تشکیل می‌دهد که کارشناسان و متخصصان صنایع
مختلف از سراسر جهان در آن‌ها مشارکت دارند. این کارگروه‌ها مسئولیت تدوین، بازنگری
و به‌روزرسانی استانداردهای بین‌المللی را بر عهده دارند. حضور فعال در آن‌ها به
معنای مشارکت در تعیین قواعد و الزامات حاکم بر بازارهای جهانی است.
در همین
راستا، شرکت کروز از امسال مشارکت در تدوین استانداردهای ISO
را در دستور کار خود قرار داده است. این مشارکت فرصتی ارزشمند برای انتقال تجربه‌های
صنعتی ایران به سطح بین‌المللی و بهره‌گیری از آخرین دستاوردهای فنی جهان در فرایندهای
داخلی فراهم می‌کند. حضور در کارگروه‌های فنی ISO
نه‌تنها به ارتقای اعتبار بین‌المللی شرکت کمک می‌کند، بلکه زمینه هم‌راستایی بیشتر
محصولات با الزامات جهانی و تسهیل مسیر صادرات را نیز فراهم می‌سازد.
آنچه
در این گزارش بیان شد، تنها بخشی از ابعاد استانداردسازی در صنعت خودرو است. تحقق
اهداف این حوزه، بدون فعالیت روزمره، دقیق و مستمر در واحدهای صنعتی امکان‌پذیر نیست.
در شرکت کروز، راهبری این فرایند بر عهده واحد طرح‌ریزی استاندارد محصول است.
این
واحد ارتباط میان الزامات قانونی و فرایندهای اجرایی سازمان را برقرار می‌کند و طیف
گسترده‌ای از مسئولیت‌ها را بر عهده دارد؛ از دریافت و تمدید گواهینامه‌های
استاندارد و مشارکت در تدوین استانداردهای ملی و بین‌المللی گرفته تا پایش تغییرات
الزامات، آموزش و فرهنگ‌سازی کیفیت. تمدید هر گواهینامه، به‌روزرسانی هر استاندارد
و دریافت گواهینامه استاندارد برای هر محصول جدید، حاصل تلاش مستمر این واحد است.
